Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου: Γνωρίσαμε την ιστορία της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα

Σε μια πόλη όπως η Αθήνα, που κάθε της γωνιά αποτελεί και μια μαρτυρία της ιστορίας της, νιώθεις πως βρίσκεσαι συνεχώς σε έναν διαρκή διάλογο με το παρελθόν. 

Πόσοι όμως γνωρίζουν πράγματι πώς ήταν η ζωή τον 19ο και 20ο αιώνα; Πώς φωτίζονταν οι δρόμοι της πόλης και πώς οι κάτοικοι κάλυπταν βασικές ανάγκες που σήμερα θεωρούμε αυτονόητες, όπως είναι το φως και το ζεστό νερό; 

Την ευκαιρία να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα και να  προσεγγίσουμε με βιωματικό τρόπο τη βιομηχανική ιστορία μας, μάς έδωσε το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας. Επέστρεψε στο ιστορικό «σπίτι» του, το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, ζωντάνεψε το χώρο και κατάφερε να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν.

Εκεί, μέσα από ένα πλούσιο πρόγραμμα διαδραστικών δράσεων και θεματικών ξεναγήσεων, ξετυλίγεται το νήμα της παραγωγής και  διανομής ενέργειας στη χώρα, που ξεκινά από το παλιό εργοστάσιο φωταερίου στο Γκάζι και φτάνει μέχρι σήμερα.

Μετά από πρόσκληση του Φυσικού Αερίου Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας, είχα την τύχη να παρακολουθήσω μια από τις θεματικές ξεναγήσεις που διοργανώνονται στο Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου και συγκεκριμένα, μια ξενάγηση που επεφύλασσε κάτι πολύ ιδιαίτερο και συγκινητικό.

Μαζί μας βρισκόταν ο φωτογράφος Νίκος Μάρκου, ο άνθρωπος που φωτογράφισε τους εργάτες στο παλιό εργοστάσιο Γκαζιού λίγο πριν αυτό κλείσει οριστικά, για να μοιραστεί τις εικόνες και τις αναμνήσεις από την εποχή εκείνη. 

Στο πατάρι των Φούρνων, φιλοξενούνταν η έκθεση φωτογραφίας με το έργο του. Όπως είπε και ο ίδιος, προσπάθησε να καταγράψει και να εισχωρήσει με τον φακό του στην καθημερινότητα των εργατών. Τον ενδιέφερε πρώτα απ' όλα να χτίσει μια σχέση με τους εργάτες, γι' αυτό και κατάφερε τελικά να απαθανατίσει μέχρι και τις πιο προσωπικές στιγμές κατά την ώρα εργασίας και να αναδείξει τις σχέσεις τους. 

Η μουσειακή διαδρομή ακολούθησε τη γραμμή παραγωγής, στηριζόμενη στο πλούσιο φωτογραφικό υλικό του κ. Μάρκου, σε ηχητικά ντοκουμέντα, βιντεοπροβολή και μια πρωτότυπη θεατρική ξενάγηση. 

Πρώτος σταθμός της ξενάγησης, η Καμινάδα Β. Εκεί, μάθαμε πληροφορίες για τον χώρο που βρισκόμασταν. 

Το εργοστάσιο Φωταερίου ιδρύθηκε το 1857, ύστερα από συμβόλαιο που υπέγραψε με την πόλη των Αθηνών ο Γάλλος επιχειρηματίας François Théophile Feraldi, ο οποίος ανέλαβε το έργο σε μια περίοδο που η ανάγκη να εκσυγχρονιστεί η νέα πρωτεύουσα ήταν πιο αδήριτη από ποτέ. Η λειτουργία του συνεχίστηκε ως το 1984, οπότε και έκλεισε οριστικά.

Σύντομα, η μικρή μονάδα φωταερίου της Αθήνας γνώρισε περίοδο ακμής. Όπως μάς μετέφερε και η ξεναγός, το 1887, εμπλουτίστηκε σε κτιριακές υποδομές και μηχανολογικό εξοπλισμό. Η ανάπτυξη αυτή συνδέθηκε με την επέκταση της χρήσης του φωταερίου ως μορφής ενέργειας στα σπίτια και στα εργοστάσια. 

Σήμερα, το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας αποτελεί τη φυσική συνέχεια της αρχικής ενοποιημένης εταιρείας παραγωγής και διανομής ενέργειας και συνεχίζει να εξελίσσεται ως ένας σύγχρονος και δυναμικός πάροχος ενέργειας.

Στη συνέχεια, κατευθυνθήκαμε στο Κτίριο Πίεσης και Διανομής. Εκεί παρακολουθήσαμε μια ταινία μικρού μήκους «Το Γκάζι», σε κείμενο και σκηνοθεσία του Δημήτρη Σταύρακα, αφιερωμένη στους εργάτες Γκαζιού. Η ταινία φωτίζει τις αθέατες πλευρές και την καθημερινότητα στο εργοστάσιο αλλά και τις σκληρές εργασιακές συνθήκες που επικρατούσαν. «Μαζεύεται τόσο κάρβουνο όσο για να τους στείλει στον άλλον κόσμο», κρατάω αυτή τη φράση στο τέλος της ταινίας.

Συνεχίσαμε στο κτίριο των Φούρνων όπου έγινε μια συνοπτική περιγραφή της βασικής γραμμής παραγωγής, της απόσταξης της πρώτης ύλης (του λιθάνθρακα) και της έκλυσης του αρχικού φωταερίου. Στους Φούρνους μυρίσαμε τις μυρωδιές του εργοστασίου, αφού ο λιθάνθρακας, ακόμη και τόσα χρόνια μετά, υπήρχε ακόμη στον χώρο. 

Τελευταία στάση της ξενάγησης, οι Δεξαμενές Καθαρισμού, όπου διατηρείται επίσης σωζόμενος μηχανολογικός εξοπλισμός. Εκεί μάς περίμενε ένα πολύ ενδιαφέρον θεατρικό παιχνίδι υπό την καθοδήγηση του ηθοποιού Χρήστου Χρηστόπουλου. 

Το φωταέριο άλλαξε ριζικά την καθημερινότητα των πολιτών, αφού εισήγαγε για πρώτη φορά την έννοια της μαζικής κατανάλωσης ενέργειας μέσω ενός οργανωμένου δικτύου.

Το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου είναι η πιο πολύτιμη μαρτυρία της ιστορίας της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα και ένας τρόπος να ανακαλύψουμε πώς, χάρη στην ανθρώπινη επινοητικότητα, μπορούμε σήμερα να καλύπτουμε κάθε είδους ενεργειακή ανάγκη και να χαιρόμαστε μικρά πράγματα της καθημερινότητας, που κάποτε δεν ήταν δεδομένα.  

Φεύγοντας από το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου και έχοντας αντλήσει τόσες ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το παλιό εργοστάσιο Γκαζιού, σκεφτόμουν, πως τελικά δεν γνωρίσαμε μόνο την ιστορία μας αλλά και το γεγονός πως αυτή συνεχίζεται. Αυτή η συνέχεια βρίσκει την έκφρασή της στο σήμερα, μέσα από τη σύγχρονη ενεργειακή πραγματικότητα.

Ο ρόλος της Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας είναι καθοριστικός αφού δεν περιορίζεται μόνο στην παροχή ενέργειας, αλλά συμβάλλει ενεργά στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στη διάδοση της γνώσης στις νεότερες γενιές, μέσα από τις δράσεις του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου.

Οι δράσεις του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου

Το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου, μέσα από τη δημιουργική σύμπραξή του με το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας, υλοποιεί ένα πλούσιο πρόγραμμα δράσεων, βιωματικών εργαστηρίων και θεματικών ξεναγήσεων, ανοίγοντας τις πόρτες του τόσο στο ενήλικο κοινό όσο και στα παιδιά και προσφέρει ουσιαστική επαφή με την ιστορία της ενέργειας.

Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι οργανωμένες ξεναγήσεις για σχολεία και τα παιδικά εικαστικά εργαστήρια, που υλοποιούνται στο πλαίσιο αυτής της σύμπραξης, δίνοντας τη δυνατότητα στους μαθητές να γνωρίσουν με διαδραστικό και κατανοητό τρόπο μια ολόκληρη εποχή και να συνδέσουν τη γνώση με την εμπειρία. Με αυτόν τον τρόπο, η ιστορία γίνεται ζωντανή και προσιτή στις νεότερες γενιές.

Είτε πρόκειται για μια οικογενειακή επίσκεψη, είτε για μια σχολική εκδρομή ή μια προσωπική αναζήτηση γνώσης, το μουσείο αποτελεί έναν προορισμό που αξίζει να ανακαλύψει κανείς. Έναν χώρο όπου, μέσα από τη συνεργασία με το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας, το παρελθόν της ενέργειας συναντά το παρόν και συνεχίζει να εμπνέει το μέλλον.

Ενημερωθείτε για τις δράσεις του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου εδώ

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.